Nederland screent sinds 1 juni 2023 bepaalde investeringen, fusies en overnames op risico's voor de nationale veiligheid. De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (Wet VIFO) raakt de dealstructuur, de planning en de contractuele afspraken tussen koper en verkoper. Wie niet tijdig rekening houdt met deze wet, loopt het risico op maanden vertraging, of erger: een boete tot 10% van de omzet. De reikwijdte van de wet wordt in de loop van 2025 bovendien fors uitgebreid. Een goede voorbereiding voorkomt dat je transactie onnodig stil komt te liggen.
Wat de Wet VIFO inhoudt
Het Bureau Toetsing Investeringen (BTI), onderdeel van het ministerie van Economische Zaken, beoordeelt transacties die binnen de reikwijdte van de wet vallen op risico's voor de nationale veiligheid. Het BTI kan een transactie goedkeuren, onder voorwaarden toestaan of in het uiterste geval blokkeren. Zolang het BTI het beoordelingstraject niet heeft afgerond, mag de transactie niet worden afgerond. Er geldt dus een standstill-verplichting: closing vóór het besluit van de minister is niet toegestaan. De wet ziet op drie categorieën ondernemingen: vitale aanbieders (denk aan bepaalde energie-, haven- en financiële ondernemingen), beheerders van een bedrijfscampus en ondernemingen die actief zijn op het gebied van sensitieve technologie. Die laatste categorie is in de praktijk het breedst en wordt op korte termijn uitgebreid.
Lagere drempels dan je misschien verwacht
Voor vitale aanbieders en beheerders van een bedrijfscampus geldt de meldplicht bij het verkrijgen van zeggenschap, oftewel beslissende invloed in de zin van het mededingingsrecht. Bij ondernemingen met zeer sensitieve technologie ligt de drempel lager: daar is al sprake van een meldplicht bij het verkrijgen of vergroten van significante invloed, te beginnen bij een belang van 10% van de stemmen in de algemene vergadering. Bij opvolgende drempels van 20% en 25% moet opnieuw worden gemeld. Twee aspecten vallen op. De nationaliteit of vestigingsplaats van de investeerder is niet relevant voor de meldplicht. Ook een volledig binnenlandse transactie kan meldingsplichtig zijn. En de transactiewaarde of omzet van de doelvennootschap speelt evenmin een rol. Zodra de activiteiten van het doelbedrijf binnen het bereik van de wet vallen en de relevante invloedsdrempel wordt bereikt, is melding verplicht.
Uitbreiding in 2026: meer bedrijven, meer meldingen
Sensitieve technologie omvat op dit moment onder meer bepaalde dual-use en militaire goederen, kwantumtechnologie, fotonicatechnologie, halfgeleidertechnologie en High Assurance-producten. In de loop van 2026 wordt het toepassingsbereik naar verwachting uitgebreid met zes nieuwe technologiegebieden: biotechnologie, artificiële intelligentie (voor bepaalde toepassingen), geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik. Al deze nieuw aangewezen technologieën worden bovendien als zeer sensitief gekwalificeerd, waardoor de lagere meldingsdrempel van 10% van toepassing wordt. Het BTI schat zelf in dat hierdoor 1015 tot 1730 extra bedrijven binnen het bereik van de wet komen.
Waarom dit ertoe doet bij groeikapitaal en exits
De Wet VIFO raakt niet alleen grote industriële overnames. Een investeerder die instapt met preferente aandelen en daarbij beschermingsrechten bedingt, zoals vetorechten of benoemingsrechten, kan al onder het bereik van de wet vallen. Juist die governance-afspraken kunnen ertoe leiden dat sprake is van significante invloed of zeggenschap. Bij exits speelt hetzelfde mechanisme: een verkoop aan een strategische koper, een secundaire buy-out of een herstructurering waarbij de zeggenschap verschuift, kan melden en wachten verplicht maken.
In de meeste gevallen duurt de beoordeling drie tot zes maanden. Dat tijdverlies kan de dynamiek van een transactie fundamenteel beïnvloeden, zeker in competitieve biedprocessen of bij financieringsrondes met strakke deadlines. Daar komt bij dat de Wet VIFO dynamisch is: de onderliggende regelgeving biedt ruimte om de reikwijdte verder uit te breiden. Een transactie die vandaag buiten scope valt, kan bij een volgende investeringsronde of exit alsnog in beeld komen doordat de kwalificatie van activiteiten of technologie wijzigt.
In ons eerdere artikel lichten wij toe hoe de Wet VIFO de dealstructuur, governance-afspraken en exitplanning fundamenteel kan beïnvloeden.
Zo voorkom je vertraging
De sleutel ligt in vroegtijdige identificatie. Breng al in de voorbereidingsfase van een transactie de activiteiten van het doelbedrijf in kaart en toets of sprake kan zijn van vitale processen of sensitieve technologie. Bepaal vervolgens of de beoogde structuur zeggenschap of significante invloed oplevert. Deze analyse voorkomt dat partijen halverwege een signing worden verrast door een meldplicht die niemand had voorzien.
Vertaal die uitkomst vervolgens naar de transactiedocumentatie. Leg in de investeringsovereenkomst of koopovereenkomst vast wie de melding doet, welke informatie daarvoor nodig is en hoe partijen omgaan met de wachttijd. Een helder VIFO-protocol in de documentatie beschermt zowel koper als verkoper. Het BTI is overigens in beginsel bereid tot informeel overleg over de vraag of een transactie binnen de reikwijdte valt, wat de doorlooptijd aanzienlijk kan verkorten.
Verkopers en doelvennootschappen doen er goed aan om al vroeg onderzoek te doen naar de eigendomsstructuur van potentiële kopers of investeerders en de herkomst van het kapitaal. Door in een vroeg stadium een inschatting te maken van de veiligheidssituatie in het land van de verwerver en de beschikbare sanctie- en risicolijsten te raadplegen, kunnen partijen de doorlooptijd van het proces verkorten en gesprekken met risicovolle partijen tijdig beëindigen.
Hoe zorgt TK ervoor dat je verder kunt?
Ons Corporate / M&A team begeleidt investeerders, ondernemers en hun adviseurs bij het navigeren door de Wet VIFO. Wij voeren de VIFO-scan uit in de voorbereidingsfase, adviseren over de dealstructuur in het licht van de meldingsdrempels en verzorgen de interactie met het BTI. Door de VIFO-analyse vanaf het begin te integreren in het transactieproces voorkomen wij dat de veiligheidstoets een blokkerend obstakel wordt.
Meer informatie?
Wil je weten of jouw transactie binnen de reikwijdte van de Wet VIFO valt, of zoek je ondersteuning bij de voorbereiding van een melding? Neem contact op met ons team Corporate / M&A. Wij denken graag met je mee over een aanpak die je deal beschermt zonder onnodig tijd te verliezen.
