Nederland screent sinds 1 juni 2023 bepaalde investeringen, fusies en overnames op risico's voor de nationale veiligheid. Dat gebeurt via de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames, beter bekend als de Wet VIFO. Voor investeerders, ondernemers en hun adviseurs verandert hierdoor een wezenlijk onderdeel van het transactietraject. De wet raakt de dealstructuur, de planning, de financiering en de contractuele afspraken tussen koper en verkoper. Bij groeikapitaal en exits kan een VIFO-melding een doorslaggevende factor worden.
De kern van de Wet VIFO
De Wet VIFO schrijft voor dat bepaalde transacties vooraf moeten worden gemeld bij de overheid en pas mogen worden afgerond nadat de minister van Economische Zaken een besluit heeft genomen. De beoordeling richt zich op risico's voor de nationale veiligheid, zoals de continuïteit van vitale processen of het weglekken van strategisch belangrijke kennis en technologie. Het Bureau Toetsing Investeringen (BTI), onderdeel van het ministerie, voert die beoordeling uit en kan transacties goedkeuren, onder voorwaarden toestaan of in het uiterste geval blokkeren. De wet ziet op drie categorieën ondernemingen: vitale aanbieders (denk aan bepaalde energie-, haven- en financiële ondernemingen), beheerders van een bedrijfscampus en ondernemingen die actief zijn op het gebied van sensitieve technologie. Die laatste categorie is in de praktijk het breedst en wordt op korte termijn fors uitgebreid.
Reikwijdte en de aangekondigde uitbreiding
De meldplicht is niet beperkt tot volledige overnames. Voor vitale aanbieders en beheerders van een bedrijfscampus gaat het om het verkrijgen van zeggenschap, ofwel beslissende invloed in de zin van het mededingingsrecht. Bij ondernemingen met zeer sensitieve technologie ligt de drempel lager: daar geldt de meldplicht al bij het verkrijgen of vergroten van significante invloed, beginnend bij een belang van 10% van de stemmen in de algemene vergadering. Bij opvolgende drempels van 20% en 25% moet opnieuw worden gemeld.
Sensitieve technologie omvat op dit moment onder meer bepaalde dual-use en militaire goederen, kwantumtechnologie, fotonicatechnologie, halfgeleidertechnologie en High Assurance-producten. In de loop van 2025 wordt het toepassingsbereik naar verwachting uitgebreid met zes nieuwe technologiegebieden: biotechnologie, artificiële intelligentie (voor bepaalde toepassingen), geavanceerde materialen, nanotechnologie, sensor- en navigatietechnologie en nucleaire technologie voor medisch gebruik. Al deze nieuw aangewezen technologieën worden bovendien als zeer sensitief gekwalificeerd, waardoor de lagere meldingsdrempel van 10% van toepassing wordt. Het BTI schat dat hierdoor 1015 tot 1730 extra bedrijven binnen het bereik van de wet komen.
Waarom dit ertoe doet bij groeikapitaal en exits
De Wet VIFO is daarmee expliciet breder dan klassieke infrastructuur en raakt ook innovatieve bedrijven die juist kapitaal nodig hebben om te groeien. Een investeerder die instapt met preferente aandelen wil vaak beschermingsrechten, zoals vetorechten of benoemingsrechten. Juist die governance-afspraken kunnen ertoe leiden dat sprake is van significante invloed of zeggenschap in de zin van de wet. Bij exits speelt hetzelfde mechanisme: een verkoop aan een strategische koper, een secundaire buy-out of een herstructurering waarbij de zeggenschap verschuift, kan melden en wachten verplicht maken. Belangrijk: de nationaliteit of vestigingsplaats van de investeerder is niet relevant voor de meldplicht. Ook een volledig binnenlandse transactie kan meldingsplichtig zijn. De transactiewaarde of omzet van de doelvennootschap speelt evenmin een rol. Zodra de activiteiten van het doelbedrijf binnen het bereik vallen en de relevante invloedsdrempel wordt bereikt, geldt de standstill-verplichting. Closing mag dan niet plaatsvinden voordat het BTI het beoordelingstraject heeft afgerond. In de meeste gevallen duurt dat drie tot zes maanden. Niet-naleving kan leiden tot boetes tot 10% van de omzet. Daar komt bij dat de Wet VIFO dynamisch is. De onderliggende regelgeving biedt ruimte om de reikwijdte verder uit te breiden. Voor jouw bedrijf betekent dit dat een transactie die vandaag buiten scope valt, bij een volgende investeringsronde of exit alsnog in beeld kan komen doordat de kwalificatie van activiteiten of technologie wijzigt.
Wat je nu kunt doen
Je kunt veel onzekerheid wegnemen door de Wet VIFO vanaf het begin als vast onderdeel van je dealvoorbereiding te behandelen. Begin met een gerichte VIFO-scan in de voorbereidingsfase. Breng de activiteiten van het doelbedrijf of je eigen onderneming in kaart en toets of sprake kan zijn van vitale processen of sensitieve technologie. Bepaal vervolgens of de beoogde structuur zeggenschap of significante invloed oplevert.
Vertaal die uitkomst naar de transactiedocumentatie. Leg in een investeringsovereenkomst of koopovereenkomst vast wie de melding doet, welke informatie wordt aangeleverd, welke inspanningsverplichtingen gelden richting het BTI en hoe partijen omgaan met eventuele voorwaarden. Bouw de tijdlijn realistisch op, zodat financieringsdocumenten, escrow-afspraken en closing mechanics aansluiten op het beoordelingstraject. Verkopers en doelvennootschappen doen er goed aan om in een vroeg stadium de eigendomsstructuur van potentiële kopers of investeerders en de herkomst van het kapitaal te onderzoeken en die bevindingen mee te wegen bij de selectie van partijen voor verdere onderhandelingen.
Hoe zorgt TK ervoor dat je verder kunt?
TK ondersteunt ondernemingen, investeerders en adviseurs bij dit hele traject. Wij beoordelen of en wanneer een melding aan de orde is, helpen bij het vormgeven van governance en investeringsrechten zodat het commerciële doel haalbaar blijft, en begeleiden de melding en het contact met het BTI. In de contracten zorgen wij dat risico en verantwoordelijkheid werkbaar worden verdeeld, met heldere afspraken over timing, informatie en remedies.
Meer informatie?
Werk je aan een investering, een nieuwe financieringsronde of een exit en wil je weten wat de Wet VIFO betekent voor jouw transactie? Neem dan contact op met het team Corporate / M&A van TK. Dan krijg je snel duidelijkheid over de VIFO-impact en de stappen die nodig zijn om je deal zonder verrassingen te laten verlopen.
