Bij de start van je bedrijf is de juridische structuur meestal niet het eerste waar je aan denkt. Toch is het de moeite waard om hier in een vroeg stadium aandacht aan te besteden. De juridische vorm bepaalt of je persoonlijk aansprakelijk bent, hoe de zeggenschap verdeeld is en hoe je belast wordt. De oprichting is daarom geen administratieve formaliteit, maar een ontwerpkeuze voor de onderneming die je wilt bouwen.
Rechtspersoonlijkheid
Voor een kleine ondernemer die alleen aan de slag gaat, is een inschrijving als eenmanszaak vaak al voldoende. Als je met meerdere personen gezamenlijk een onderneming start dan kan dat in de vorm van een vennootschap onder firma (vof). De vof is laagdrempelig en biedt grote flexibiliteit voor contractuele afspraken tussen ondernemers. Zakenpartners kunnen met een overeenkomst zelf een vof in het leven roepen zonder tussenkomst van een notaris.
Bij een eenmanszaak is de eigenaar persoonlijk aansprakelijk voor de schulden van de onderneming. Voor een vof geldt in beginsel dat de vennoten hoofdelijk aansprakelijk zijn voor schulden van de onderneming. Een schuldeiser kan zich dus voor de gehele schuld tot één vennoot wenden. Ondernemen betekent risico's nemen en als die risico's te groot worden voor een privépersoon dan is het zinvol om de onderneming in een rechtspersoon onder te brengen, zoals een besloten vennootschap (BV), naamloze vennootschap (NV) of coöperatie (Coop).
Een rechtspersoon is zelfstandig drager van rechten en plichten en kan dus zelf overeenkomsten sluiten, personeel aannemen en vermogen bezitten. Aandeelhouders en bestuurders zijn - als ze zich aan de regels houden - niet aansprakelijk voor de schulden van de rechtspersoon. Een belangrijk element is ook dat de onderneming los staat van de ondernemers en dus vrij eenvoudig kan worden overgedragen aan nieuwe investeerders of de volgende generatie.
Fiscaal wordt het boven een bepaald winstniveau ook al snel aantrekkelijk om een rechtspersoon op te richten. Heel kort samengevat betaal je dan minder belasting over je inkomen en kun je onbelast vermogen opbouwen.
Rechtsvormen
De BV is in Nederland met grote voorsprong de meest gebruikte rechtsvorm. Sinds de Flex-BV-wetgeving van 2012 is de BV zeer flexibel in inrichting, met ruime mogelijkheden voor verschillende soorten aandelen waaronder aandelen zonder stemrecht. Oprichting kan al met een nominaal bedrag aan startkapitaal (bijvoorbeeld EUR 1) maar vergt nog wel de tussenkomst van een notaris.
De NV is vergelijkbaar maar minder flexibel en minder toegankelijk met een minimumkapitaal van EUR 45.000 en is met name geschikt wanneer je een brede aandeelhoudersbasis, vrijere verhandelbaarheid van aandelen of een beursnotering voor ogen hebt. Voor startende ondernemingen is de NV zelden interessant.
De Coop is eigenlijk een vereniging met rechtspersoonlijkheid en kan heel geschikt zijn voor bepaalde samenwerkingsverbanden of (internationale) holdingstructuren maar normaliter niet voor groeibedrijven die op termijn ook op zoek zijn naar externe investeerders.
De stichting is een rechtspersoon zonder aandeelhouders gecontroleerd door een bestuur. Het is een Nederlandse variant van een trust met rechtspersoonlijkheid. Als primaire rechtsvorm voor de meeste startups niet interessant maar komt wel vaak in beeld voor het certificeren van aandelen in het kader van participatieplannen (de bekende stichting administratiekantoor ofwel "STAK"). Daarnaast is de stichting in opkomst in het kader van ondernemingen die "steward owned" willen zijn en bepaalde klassieke aandeelhoudersrechten bij een stichting beleggen. Veel Nederlandse groeibedrijven zullen dus al in een vroeg stadium met de stichting als (secundaire) rechtsvorm in aanraking komen.
De Europese Commissie is tenslotte bezig met een EU alternatief: de zogenaamde EU Inc. Een volledig digitale rechtsvorm die binnen 48 uur online kan worden opgericht, minimale kosten vergt en na oprichting in de hele EU geregistreerd is en zaken kan doen. Een zeer interessant initiatief - met name voor innovatieve startende ondernemingen - maar er zijn nog veel vragen over de praktische uitwerking op gebieden als het faillissementsrecht, bestuurdersaansprakelijkheid en fiscaliteit en het ziet er niet naar uit dat de EU Inc. op korte termijn gebruikt kan worden.
Oprichting
Het opzetten van een eenmanszaak is een kwestie van registreren bij het KvK. Een vof vergt zoals gezegd een (vormvrije) overeenkomst tussen de vennoten plus registratie. Voor de oprichting van een BV (of andere rechtspersoon) moet je naar de notaris. De notaris identificeert de oprichter(s) en stelt de oprichtingsakte met daarin de statuten op. De kosten zijn afhankelijk van de omstandigheden en verdere wensen van de oprichters. Oprichting door één Nederlandse founder op basis van standaardstatuten vergt vanzelfsprekend minder werk voor de notaris dan een oprichting door een groep aandeelhouders uit verschillende landen die verschillende soorten aandelen of bijzondere besluitvormingsafspraken in de statuten opgenomen willen hebben.
Aandeelhoudersovereenkomst
Voor de meeste startups zijn standaardstatuten echter een prima uitgangspunt en kunnen de afspraken tussen de founders en eventuele eerste investeerders het best in een separate aandeelhoudersovereenkomst worden vastgelegd. Het is daarbij wel belangrijk dat dit ook meteen goed gebeurt. Het komt regelmatig voor dat founders al in relatief vroeg stadium uit elkaar gaan en goede afspraken over eventuele geschillen en een exit-mechanisme zijn erg nuttig. Zodra er investeerders in beeld komen moeten er in ieder geval duidelijkheid zijn over zeggenschap en het bestuur van de onderneming (wie zit er in het bestuur, voor welke besluiten moet het bestuur naar de aandeelhouder), verwatering bij investeringsrondes, hoe en wanneer aandelen kunnen worden overgedragen etc.
Hoe zorgt TK ervoor dat je verder kunt?
TK helpt founders en investeerders bij het opzetten van de juiste structuur. Wij begeleiden de oprichting, werken afspraken over aandelen en governance uit, stemmen af met de notaris en schakelen waar nodig fiscale of buitenlandse adviseurs in.
Wil je een stevig juridisch fundament leggen voor de groei van jouw onderneming?
Neem dan contact op met Bram of één van de andere professionals uit ons Corporate/M&A team. Wij denken graag met je mee.
