Groei brengt vaak nieuwe aandeelhouders met zich mee. Een investeerder die instapt, of een werknemer die participeert via een aandelenplan. Zodra er meerdere aandeelhouders zijn, wordt het belangrijk afspraken te maken over de samenwerking in de vennootschap. Wie beslist over een nieuwe kapitaalronde, wat gebeurt er als een manager met aandelen in het bedrijf vertrekt en hoe voorkom je dat een conflict een impasse veroorzaakt in de besluitvorming. De aandeelhoudersovereenkomst is het document waarin je deze afspraken vastlegt voordat ze nodig zijn, en dat is precies waarom het zo veel aandacht verdient zodra je bedrijf aandeelhouders aantrekt.
Statuten of aandeelhoudersovereenkomst
Waar leg je afspraken vast? Dat hangt af van hun doel en de gewenste werking. Statuten binden ook toekomstige aandeelhouders. Statutaire overdrachtsbeperkingen kunnen zakelijke, oftewel goederenrechtelijke, werking hebben en daarmee de geldigheid van een aandelenoverdracht raken. Een aandeelhoudersovereenkomst bindt in beginsel alleen de contractspartijen. Je kunt daarvan nakoming verlangen en bij schending schadevergoeding vorderen, maar een besluit of overdracht in strijd met de overeenkomst is niet automatisch ongeldig. Daarnaast zijn statuten openbaar via het Handelsregister, terwijl je de aandeelhoudersovereenkomst vertrouwelijk kunt houden. Leg die vertrouwelijkheid ook vast. Zo blijven commerciële afspraken over waardering en vertrek buiten de openbare statuten. Stem beide documenten op elkaar af en zorg dat nieuwe aandeelhouders toetreden tot de overeenkomst.
Governance en reserved matters
De governance van de vennootschap bepaalt wie welke beslissingen mag nemen. Zodra een investeerder instapt, wil die vaak invloed op belangrijke besluiten zonder de dagelijkse leiding over te nemen. Dat regel je via reserved matters, een lijst van besluiten die niet door het bestuur alleen genomen mogen worden maar goedkeuring van de aandeelhouders of een specifieke aandeelhouder vereisen. Denk aan het aangaan van grote leningen, het aantrekken van nieuw kapitaal, de benoeming van bestuurders of een verkoop van de onderneming. Met een heldere governance structuur stroomlijn je de zeggenschap en invloed op de dagelijkse bedrijfsvoering van de aandeelhouders en met de juiste checks and balances voorkom je dat de onderneming vastloopt in te rigide goedkeuringsprocedures.
Exit mechanismen: drag along, tag along en leavers
Op het moment dat een derde partij de onderneming wil overnemen, is het belangrijk dat een koppige minderheidsaandeelhouder de deal in zijn eentje niet kan blokkeren. Het drag along recht geeft een meerderheidsaandeelhouder de mogelijkheid om minderheidsaandeelhouders te verplichten hun aandelen onder dezelfde voorwaarden mee te verkopen. Het tag along recht werkt omgekeerd en beschermt de minderheidsaandeelhouder: die mag meeverkopen op dezelfde voorwaarden als de meerderheidsaandeelhouder dat doet, zodat hij niet achterblijft met een belang in een onderneming die van eigenaar wisselt.
Leaver regelingen bepalen wanneer een vertrekkende manager zijn aandelen verplicht moet aanbieden, aan wie en tegen welke prijs. Het gaat om een aanbiedingsplicht, die de andere aandeelhouders niet verplicht tot koop. In een leaver regeling wordt onderscheid gemaakt tussen de Good Leaver en de Bad Leaver. Deze definities verdienen bijzondere aandacht. Welke redenen van vertrek maken de vertrekker een Bad Leaver? Gaat het dan alleen om verwijtbare gronden die arbeidsrechtelijk zouden kwalificeren als gronden voor een ontslag op staande voet? Of ben je ook al een Bad Leaver als je moet vertrekken als manager als je bepaalde doelstellingen niet haalt? Dit is belangrijk omdat de consequentie van een vertrek als Bad Leaver meestal is dat je verplicht moet aanbieden tegen een prijs ver onder de marktwaarde. Een Good Leaver ontvangt meestal de marktwaarde voor zijn aandelen zonder een strafkorting. Hoe belangrijk een zorgvuldige formulering van deze bepalingen is, lees je hier.
Anti-verwatering en geschillenbeslechting
Een investeerder die kapitaal inbrengt wil voorkomen dat zijn aandelenbelang bij een volgende kapitaalronde, wanneer investeerders zouden kunnen instappen tegen een lagere waardering, flink verwatert. Anti-verwatering bepalingen compenseren dat risico, bijvoorbeeld door de investeerder uit de vorige ronde extra aandelen toe te kennen als een latere ronde tegen een lagere prijs plaatsvindt. Voor oprichters is het belangrijk om de reikwijdte van deze bescherming scherp te onderhandelen, zodat toekomstige financieringsrondes haalbaar blijven. Tot slot verdient dispute resolution aandacht. Leg vast hoe je geschillen oplost, via mediation, bindend advies of arbitrage, en welk recht van toepassing is. Een deadlock bij een vijftig vijftig aandeelhoudersverhouding kan de onderneming volledig stilleggen als er geen procedure is afgesproken om zo'n impasse te doorbreken.
Nog veel meer onderwerpen
De aandeelhoudersovereenkomst wordt ook gebruikt om afspraken vast te leggen over bijvoorbeeld het dividendbeleid en daarmee samenhangend hoe de onderneming gefinancierd gaat worden, wat het businessplan is, en hoe dat periodiek geactualiseerd moet worden, en wat de exitstrategie is van de participatiemaatschappij die na een bepaalde periode haar investering wenst te verzilveren. De specifieke situatie bepaalt welke onderwerpen aan bod moeten komen.
De eerste stap is het inventariseren van de belangen van alle betrokken partijen voordat de overeenkomst wordt opgesteld. Daarna leg je de governance structuur vast, bepaal je welke besluiten onder de reserved matters vallen en werk je de exit en leaver regelingen uit. Vervolgens toets je de overeenkomst aan de statuten om te zorgen dat beide documenten elkaar versterken in plaats van tegenspreken.
Hoe zorgt TK ervoor dat je verder kunt?
TK begeleidt groeibedrijven en investeerders dagelijks bij het opstellen en onderhandelen van aandeelhoudersovereenkomsten, van de eerste participatie tot complexe kapitaalrondes met meerdere investeerders.
Neem contact met ons op
Overweeg je een nieuwe aandeelhouder, een kapitaalronde of wil je een bestaande aandeelhoudersovereenkomst laten toetsen op actualiteit, neem dan contact op met Rudolph of één van de andere professionals uit ons corporate/M&A team. Wij denken graag met je mee over een overeenkomst die past bij de fase waarin jouw onderneming zich bevindt.
