Het IHP onder de Wet planmatige en doelmatige aanpak onderwijshuisvesting
EenVandaag liet recent zien waarom het renoveren van oude schoolgebouwen zo moeizaam gaat. De helft van de schoolgebouwen is aan vernieuwing toe. Schoolbesturen betalen hoge onderhouds- en energielasten. Gemeenten moeten de grote investeringen dragen en hebben daarvoor structureel te weinig middelen. De PO-Raad wijst op een tekort van 1,3 miljard euro.
De Wet planmatige en doelmatige aanpak onderwijshuisvesting vult het gat in de bekostiging niet, maar zij dwingt gemeenten en schoolbesturen wel tot een planmatiger aanpak van precies dit soort knelpunten. Naar verwachting treedt de wet op 1 januari 2027 in werking. Vanaf dat moment wordt het integraal huisvestingsplan (IHP) verplicht.
Wat is het integraal huisvestingsplan precies?
Het IHP is een plan in de zin van artikel 110 van de Gemeentewet. De gemeenteraad stelt het vast voor een meerjarige periode en legt daarin de strategische en budgettaire kaders van het gemeentelijke huisvestingsbeleid vast. Het doel van de wet is een gezamenlijke planmatige aanpak. De meerjarenplannen met bijbehorende begrotingen van de onderwijsorganisaties en van de gemeente moeten op elkaar worden afgestemd.
De gemeente en het schoolbestuur maken in het plan afspraken over alle huisvestingskosten over de hele levensduur van het gebouw. Partijen spreken af welke onderhoudsmaatregelen en welke aanpak, nieuwbouw of renovatie, voor de resterende gebruiksperiode het beste is. Dat is geen papieren oefening. De gemeente bekostigt nieuwbouw en straks ook renovatie. Het schoolbestuur draagt het onderhoud en de aanpassingen binnen het gebouw. Hierover kan tussen beide partijen snel discussie komen te ontstaan: het schoolbestuur heeft er belang bij omdat het kosten bespaart, terwijl de gemeente het moet bekostigen. Juist daar moet het IHP de afstemming brengen.
Wat moet erin staan?
Het IHP moet een volledig beeld geven van alle schoolgebouwen. Het bevat de bouwtechnische staat, de functionaliteit in relatie tot de onderwijsvorm, het energieverbruik, de overige exploitatielasten, de verwachte technische levensduur en de duurzaamheid. Samen met de leerlingenprognoses vormen die gegevens de basis voor de investeringen over zestien jaar. Vier jaar wordt vastgesteld. Daarna volgt een doorkijk van twaalf jaar.
Verplicht, maar niet bindend
Onder het huidige recht is een IHP niet verplicht, al werken de meeste gemeenten er al mee. Het eerste verplichte IHP moet binnen twee jaar na inwerkingtreding worden vastgesteld. Die termijn is bij amendement verkort van drie naar twee jaar. Vooraf is op overeenstemming gericht overleg met de schoolbesturen verplicht. Het verplichte IHP brengt de gemeente met het schoolbestuur aan tafel. Komen partijen er niet uit, dan mag de gemeente het IHP toch vaststellen.
Dat de gemeenteraad het plan vaststelt, maakt het nog geen besluit. Tegen het IHP staat geen bezwaar of beroep open. Ook een schoolbestuur dat heeft ingestemd, ontleent er geen rechten aan. De gemeente bepaalt zelf in hoeverre zij er gevolg aan geeft. Concrete voorzieningen blijven afhankelijk van jaarlijkse besluiten op bekostigingsaanvragen. Jaarlijks stelt het college het onderwijshuisvestingsprogramma (OHP) vast, waarin alle voorzieningen worden opgenomen die in het daaropvolgende jaar voor bekostiging in aanmerking komen. Alleen tegen die besluiten staat rechtsbescherming open.
De wetgever heeft bewust geen bindend IHP gewild. Een schoolbestuur moet een voorziening kunnen aanvragen die niet in het plan staat. Omgekeerd kan de gemeente niet altijd alles toekennen wat wel in het plan staat, bijvoorbeeld bij een spoedaanvraag of bij financiële mee- of tegenvallers. Wijkt de gemeente af, dan moet zij dat deugdelijk motiveren, ook als de gevraagde voorziening wel in het IHP stond.
Conclusie
Met de inwerkingtreding van de wet wordt de vaststelling van het IHP een verplicht onderdeel van het gemeentelijk onderwijshuisvestingsbeleid. Het IHP beoogt als meerjarig strategisch kader, de voorspelbaarheid en transparantie voor zowel gemeenten als schoolbesturen te vergroten. Deze wetwijziging wijzigt de aanspraak op bekostiging niet. De daadwerkelijke besluitvorming over voorzieningen blijft plaatsvinden via het jaarlijks vast te stellen OHP, met de daarbij behorende wettelijke waarborgen en weigeringsgronden.
Hoe zorgt TK ervoor dat je verder kunt?
TK begeleidt schoolbesturen en gemeenten in de complexe vraagstukken op het gebied van onderwijshuisvesting. We staan schoolbesturen bij in bezwaar en beroep tegen afwijzende besluiten. Ook adviseren we over de juridische aspecten van bekostiging, met een scherp oog voor het krachtenveld tussen schoolbesturen en gemeenten.
Neem contact op met ons
Wil je weten wat het verplichte IHP in de praktijk betekent voor jouw organisatie? Neem contact op met Simon of één van de andere professionals uit ons team Publiekrecht. We denken graag met je mee.
Event
Meer weten over wat er richting 2027 verandert in de onderwijshuisvesting? Tijdens ons event 'Steengoed geregeld?' op 24 november praten Shannon en Simon je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de onderwijshuisvesting richting 2027. Daarbij gaan zij onder meer in op het verplichte IHP, de samenwerking tussen gemeenten en schoolbesturen en vraagstukken rond bekostiging. Deelname is kosteloos.
