Duurt jouw bestuursrechtelijke procedure onredelijk lang? Dan kun je mogelijk aanspraak maken op een schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn. Eerder schreef ik al over termijnoverschrijding door bezwaarmaker/appellant en door bestuursorganen. In deze bijdrage ga ik in op langdurige procedures bij de rechter. Wat namelijk weinig ondernemers weten, is dat het recht op een tijdige beslissing rechtstreeks is verankerd in artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en dat overschrijding van die termijn kan leiden tot een concrete financiële compensatie.
Het recht op een tijdige beslissing: artikel 6 EVRM
Zoals ik eerder schreef, is het mogelijk besluitvorming bij bestuursorganen af te dwingen. Echter kunnen die middelen niet worden ingezet wanneer de vertraging optreedt tijdens de behandeling door de rechter.
Artikel 6 EVRM garandeert het recht op berechting binnen een redelijke termijn. Duurt een procedure onredelijk lang, dan is dat recht geschonden. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens benadrukte in de zaak Kudła tegen Polen dat lidstaten hiervoor een effectief rechtsmiddel moeten bieden (EHRM 26 oktober 2000, ECLI:CE:ECHR:2000:1026JUD003021096). In Nederland is dat rechtsmiddel via jurisprudentie uitgewerkt: wie te lang moet wachten op een uitspraak, kan aanspraak maken op schadevergoeding voor de immateriële schade die dat oplevert, met name de spanning en frustratie van een slepende procedure.
Wanneer is de redelijke termijn in een bestuursrechtelijke procedure overschreden?
Voor de vraag of de redelijke termijn is overschreden, hanteren de hoogste bestuursrechters sinds 2014 vaste uitgangspunten. Dat hebben de Centrale Raad voor Beroep, het College van Beroep voor het bedrijfsleven en de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State gezamenlijk besloten (zie de uitspraak van de grote kamer van 29 januari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:188).
In niet-punitieve zaken, zoals reguliere bestuursrechtelijke geschillen met bezwaar en twee rechterlijke instanties, mag de gehele procedure in beginsel niet langer dan vier jaar duren. Daarbinnen geldt een richttermijn van zes maanden voor bezwaar, achttien maanden voor beroep en twee jaar voor hoger beroep. De termijn start op het moment dat het bestuursorgaan het bezwaarschrift ontvangt en loopt door tot de rechterlijke uitspraak. Duurt een fase langer, dan kan dit worden gecompenseerd door een voortvarende afhandeling in een andere fase, zolang de totale duur van vier jaar niet wordt overschreden. De deeltermijnen zijn louter vastgesteld zodat de rechter kan vaststellen welk orgaan verantwoordelijk is voor de termijnoverschrijding.
Voor punitieve zaken, waarbij een boete of sanctie in het geding is, geldt een ander aanvangsmoment: de termijn start zodra iemand kan opmaken dat hij wordt verdacht van een overtreding die tot een boete kan leiden. Ook hier is vier jaar de norm voor de volledige procedure tot en met hoger beroep.
Hoogte en verdeling van de schadevergoeding
De hoogste bestuursrechters werken in niet-punitieve zaken met een vast tarief van € 500,- per halfjaar dat de redelijke termijn is overschreden, waarbij het totaalbedrag naar boven wordt afgerond. Zijn meerdere instanties verantwoordelijk voor de vertraging, dan wordt de aansprakelijkheid daarover verdeeld, bijvoorbeeld tussen het bestuursorgaan en de rechtbank. Voert jouw onderneming meerdere samenhangende procedures over hetzelfde onderwerp die gelijktijdig worden behandeld, dan wordt er in de regel maar één keer een vergoeding toegekend. Overigens wordt niet inhoudelijk getoetst of daadwerkelijk sprake is van spanning en frustratie. Het is een forfaitaire vergoeding die wordt toegekend wanneer sprake is van overschrijding.
Ook wanneer een bedrijf samen met andere partijen optreedt, bijvoorbeeld in een groep van belanghebbenden, kent de rechter in beginsel iedere partij een eigen vergoeding toe. Wel kan bij gezamenlijk procederen dat bedrag worden gematigd, met als bodem dat iedere partij minimaal 25 procent van het berekende bedrag ontvangt. Niet alleen de indiener van bezwaar of beroep kan aanspraak maken op vergoeding, ook derde-belanghebbenden die op een later moment tot de procedure toetreden, hebben recht op compensatie vanaf het moment van hun toetreding.
Hoe maak je aanspraak op schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn?
Belangrijk om te weten is dat de rechter niet ambtshalve toetst of de redelijke termijn is overschreden. Wil je aanspraak maken op schadevergoeding, dan moet dit in beginsel expliciet worden verzocht in de procedure of via een apart verzoek. Dat verzoek kan op elk moment worden gedaan, zolang nog geen uitspraak is gedaan.
Een bijzondere situatie geldt wanneer de termijn pas wordt overschreden na de zitting, doordat later uitspraak wordt gedaan dan verwacht. In dat geval wijst de bestuursrechter ambtshalve de forfaitaire schadevergoeding toe. Het kan dan immers niet van de procespartijen worden verwacht nog een verzoek in te dienen.
Advies bij overschrijding van de redelijke termijn
Loop je tegen een bestuursrechtelijke procedure aan die onredelijk lang duurt, dan is het verstandig om dit tijdig te signaleren en te overwegen een verzoek om schadevergoeding vanwege overschrijding van de redelijke termijn in te dienen.
Hoe zorgt TK ervoor dat je verder kunt?
Duurt een bestuursrechtelijke procedure onredelijk lang? TK brengt in kaart of de redelijke termijn is overschreden en of je aanspraak kunt maken op schadevergoeding. We adviseren over het juiste moment om een verzoek in te dienen en kunnen dit verzoek voor je verzorgen. Zo voorkom je dat een langdurige procedure ook financieel zonder gevolg blijft.
Duurt jouw procedure te lang?
Wil je weten of de redelijke termijn is overschreden en je aanspraak kunt maken op schadevergoeding? Zerliene of één van de andere professionals uit haar team denken graag met je.
