Wanneer een organisatie groeit, ontstaat al snel de vraag: vanaf wanneer moeten werknemers structureel kunnen meepraten over belangrijke besluiten? De Wet op de ondernemingsraden (WOR) regelt dit via medezeggenschap in de vorm van een ondernemingsraad (OR) of – bij kleinere organisaties – een personeelsvertegenwoordiging (PVT).
Voor groeiende ondernemingen kan medezeggenschap in eerste instantie voelen als een extra drempel. In de praktijk blijkt vaak het tegenovergestelde: wie op tijd begint, voorkomt dat medezeggenschap later onder tijdsdruk "snel-snel" moet worden ingericht zodra werknemers erom vragen. Bovendien levert een goed ingerichte OR of PVT meestal meer draagvlak op voor belangrijke keuzes en een soepelere implementatie van besluiten. Het betrekken van werknemers vergroot het vertrouwen en versterkt de samenwerking. Daarom loont het om vroeg te bepalen welke vorm van medezeggenschap past bij jouw organisatie.
De WOR als uitgangspunt
De WOR bepaalt wanneer een OR verplicht is en wanneer werknemers de instelling van een PVT kunnen verlangen. Beide vormen van medezeggenschap geven werknemers een formele stem, maar de rechten en bevoegdheden verschillen.
Ondernemingsraad (OR)
De hoofdregel is helder: als in een onderneming doorgaans ten minste 50 personen werkzaam zijn, moet een OR worden ingesteld.
In de praktijk is die OR er niet altijd, ook al is het wettelijk verplicht. Goed om te weten: werknemers kunnen de instelling van een OR afdwingen. Zodra één of meer werknemers om een OR verzoeken moet de werkgever aan de instelling van een OR meewerken. Gebeurt dat niet, dan kunnen werknemers dit (alsnog) via de rechter afdwingen. Uitstel of het niet instellen van een OR is dus niet zonder risico's: het kan leiden tot procedures én tot vertraging bij impactvolle trajecten, zoals een reorganisatie.
Ons advies: onderzoek proactief of er behoefte is aan een OR en organiseer zo nodig tijdig verkiezingen. Is de behoefte er (nog) niet, dan kan in de praktijk soms zonder OR worden volstaan, maar het is verstandig om regelmatig te toetsen of dit nog steeds zo is (bijvoorbeeld via een jaarlijkse medewerkerssurvey).
Personeelsvertegenwoordiging (PVT)
In ondernemingen met ten minste 10 werkzame personen kunnen werknemers de instelling van een PVT verlangen. Doen zij dat verzoek en wordt het door een meerderheid van de werknemers ondersteund, dan moet de werkgever hieraan meewerken. De verplichting ontstaat dus niet automatisch, maar kan wél concreet en afdwingbaar worden zodra de werknemers het initiatief nemen.
Wie tellen mee als "werkzaam" in de onderneming?
Bij de vraag of de drempel van 10 of 50 personen wordt bereikt, is van belang wie als "in de onderneming werkzame personen" worden aangemerkt. De WOR beperkt zich daarbij niet tot werknemers met een arbeidsovereenkomst, maar telt hierbij ook mee:
- De ambtenaren die werkzaam zijn op basis van een publiekrechtelijke aanstelling.
- Werknemers met een tijdelijk, parttime of een nulurencontract.
- Uitzendkrachten die ten minste 15 maanden werkzaam zijn bij de onderneming.
- Uitzendkrachten en gedetacheerden die in dienst zijn bij de onderneming, maar elders zijn tewerkgesteld.
OR of PVT: wat betekent dit voor de besluitvorming?
De impact van medezeggenschap zit niet alleen in de vraag óf je een OR of PVT hebt of moet hebben, maar vooral in wat dit betekent voor de besluitvorming. Een OR heeft – afhankelijk van het onderwerp – een informatie-, advies- en/of instemmingsrecht. Dit betekent dat de OR bij bepaalde voorgenomen besluiten tijdig moet worden betrokken. In een volgende blog gaan wij verder in op het advies- en instemmingsrecht van de OR.
Een PVT heeft eveneens informatie-, advies- en/of instemmingsrecht, maar voor een beperkter aantal onderwerpen.
Hoe TK kan ondersteunen?
Medezeggenschap functioneert het best als werknemers tijdig en op de juiste manier worden betrokken. Dat vraagt om duidelijke afspraken, kennis van de WOR en een samenwerking die past bij de organisatie. Bij TK kijken we daarom verder dan de wet alleen. We adviseren werkgevers en medezeggenschapsorganen over de inrichting van de medezeggenschap en werkwijze, begeleiden advies- en instemmingstrajecten en denken mee over strategie, proces en risico's. Loopt een traject vast of dreigt discussie te ontstaan? Dan brengen we snel helderheid en helpen we toe naar een werkbare oplossing, zodat medezeggenschap versterkt in plaats van vertraagt.
Meer informatie of vragen?
Wil je sparren over de inrichting van medezeggenschap, een lopend advies- of instemmingstraject of de aanpak bij een voorgenomen reorganisatie? Neem dan contact op met één van de professionals uit ons team. We bespreken waar jouw organisatie staat, welke verplichtingen en aandachtspunten spelen en welke aanpak het beste aansluit bij jouw situatie.
